Her başlangıç geçmiş deneyimlerin yol göstericiliğinde yeni bir umuttur. Umutların başarıya dönüşmesi ise, tüm bireylerin çabası ile oluşabilmektedir. Başarı ise bireylerin temel yaklaşımlarının başında gelen ilkelerle, tolerans ve hoşgörüyü özümsemesi, yaşama geçirmesive bizlere vermek istediği erdemleri olumlu yönde kullanabilmesine bağlıdır.

Tarihsel süreç içinde insanın özgürleşmesi, bilim, sanat, siyaset dahil her alandaki ilerleme ve gelişme "yanlışa yanlış" diyenlerin varlığı ile kanıtlanmıştır. Bu nedenle aydın insanın sorumluluğu toplumsal bilince yansır. Diğer bireylerce örnek alınır. Savunduğu değerler, daha çok geçerlilik kazanır. Toplumun değeri yükselir; niteliksel gelişmelere öncülük eder, evrensel gidişi yönlendirir.

İlk iki paragraftaki düşüncelerin yol göstericiliğinde öncelikle genel anlamda bilim, sanat ve gerçekler hakkında açıklama yapacağım.

Bilim: Nesnel dünyaya ve bu dünyada yer alan olgulara ilişkin yansız gözlem ve sistematik deneye, algılama ve düşünceye dayanan etkinliklerin ortak adıdır. Ya da “ Bilim evrenin, olayların ve olguların tümünü ya da bir kısmını konu edinip, gözlem ve deney yolları ile olaylar ve olgular arasındaki ilişkileri bulma çabasıdır.”Kısaca bilim “Doğayı anlama yöntemidir.”.Ünlü düşünür Bertrand Russel bilimi şöyle tanımlıyor:“Bilim gözlem yoluyla ve bu gözlem üzerine kurulmuş akıl yürütme ile önce dünyayla ilgili belirli olguları sonra da bu olguları birbirine bağlayan yasaları bulma ve geleceğin önceden kestirilmesini olanaklı kılma girişimidir”.

O halde ortak görüş olarak bilim, evrende olup biteni öğrenme gereksinim ve isteğinden doğmuştur. Amacı da olup bitenlerin iç yüzünü, yani gerçeği bulmak, ortaya çıkarmak ve geleceğe ilişkin varsayımlarda bulunmaktır. Genel doğruların ya da temel yasaların bilgisine ulaşmaktır.Bilim, insanın aklını ve düşünme yeteneğini kullanmaya başlamasıyla birlikte doğmuştur.

Bilim nedir? sorusunun yanıtı çağdaş bilimsel düşüncenin özünde bulunan gerçekler, yasalar, hipotezler ve kuram kavramlarının incelenmesi durumunda daha iyi anlaşılabilir. Bilimde sürekli değişme söz konusudur. Değişme gelişmenin ön koşuludur. Bilimsel ilerleme, bilimsel bilgi gelişimi, genel çizgileriyle gelişigüzel biçimlerde olmaz. Bilimsel bilgideki gelişim süreci ve bu süreçteki zincirleme adımlar her özel konu ya da alanın doğasına, yapısına doğmakta olan yeni bilginin iç bünyesinde geçerli olan mantıksal yapıya bağlıdır. Uygarlık ve kültür yalnız insana hastır. Uygarlıktaki en büyük gelişmeler bilim temeli üzerine oturan, bilimden gücünü alan gelişmelerdir. Bu nedenle bilim, gelişmelere açık olma özelliğini kendi yapısında toplayan bir uygarlık ürünüdür.Bilimin özgürleşmesi, insanın özgürleşmesi demektir. Şİmdi kısaca sanat hakkında bilgi verelim.

Sanat: Duygu ve düşüncelerin belirli teknik ve estetik kurallara göre madde ile ifade edilmesidir.

Sanat, insana toplumsal yaşam koşulları konusunda bir fikir vermekte ve insanı bilgilendirmektedir. Yani sanat, bir bilgi üretme sürecidir. Bu özelliğiyle bilimle ilintilidir. İnsanlar, yüzyıllardır sanatla bilimi yarıştırmıştır.

Bilim de sanat da aynı gerçeklikle uğraşır; ancak yöntemleri farklıdır. Sanat gerçekliği betimler ve sergiler, bilim ise açıklar. Sanat, gerçekleri estetik imgelerle anlatmaya çalışır ve doğanın sırlarını sezdirir. Bilim ise akıl yoluyla anlatmaya çalışır ve bunu ispatlar. Bilim de sanat da gerçeğe aynı noktada varmaya çalışır.

Sanatın geçmişi, bilimin, geçmişinden çok daha eskidir. Genel anlamda sanat ürünü bir şeyi kurallarına uygun olarak yapma anlamındadır. Bilgilenme ve deneyim kazanmak için en etkili araç sanattır. Görsel yetiye sahip olmadan üretken düşünme olmaz. Dolayısıyla sanat, bilimin gelişmesine büyük katkı sağlar.

Sanat ve bilim, birbirlerini tamamlayan etkinliklerdir. Bilim, nesnelerin nedenlerini anlamamıza, sanat ise onların biçimlerini görmemize yardımcı olur. Sanat ve bilim ayrı düzlemlerde hareket ettikleri için çelişmezler ve birbirlerini tamamlarlar. Bilimin kavramsal yorumlaması, sanatın sezgisel yorumlamasına engel olamaz. Bunların görüş açılarının farklılığı da bir zenginlik kaynağıdır; gerçeği daha iyi ve çok boyutlu olarak görmemize katkıda bulunur.

Gerçek: Gerçek deyince bilincimizin dışında nesnel olarak ortaya çıkmış bulunan nesne, nitelik, koşul, durum vb. gibi olgu ve olayları anlarız.

Gerçeklerin araştırılması: İmgelerden ve varsayımlardan sıyrılarak, nesnel ve somut olarak var olanın bulunması, anlaşılması ve buna ilişkin doğruların kavranması çabasıdır. Gerçeği araştıracak kişinin, öncelikle bazı bireysel niteliklere sahip olması da gerekir. Bunlardan en önemlisi, kişinin kendini bilmesi, öz varlığını tanıyarak eleştirebilmesi; "iyi ile kötü", "doğru ile yanlış" gibi karşıt kavramları birbirinden ayırt edebilme yeteneğine sahip olması gerekir. Gerçek, her zaman iyi ve güzel olmayabilir. Çünkü " iyi ve güzel" görelidir; evrensel gerçeklerin ise, bireye özgü bir göreli tanıma uyma zorunluluğu yoktur. Gerçeği araştıracak kişinin, hiç beklemediği, istemediği olgularla karşılaşma olasılığı da vardır. Bunlara dayanabilmeli ve direşken olmalıdır. Alman filozofu George W.F.Hegel´e (1770-1831) göre "ussal olan gerçek, gerçek olan ussaldır."

Akıl, birtakım düşünme ilkelerine göre düşünmek ve sonuç çıkarmak yeteneğidir; gerçek ile “herhangi bir temele dayanmayan bir düşünce ya da görüş” arasındaki farkı çıkarabilmek için kullanılabilecek tek yetenektir. Akıl süzgecinden geçirilmemiş, böylelikle doğrulanmamış olan hiçbir düşünce ya da görüş, bilimsel yöntemle geliştirilmiş olsa bile, bir “tasarım” olmaktan öteye gidemez.Akıl, bilimin kaçınılmaz bütünleyicisidir; çünkü bilim ancak akıl yolu ile kullanıldıkça gelişip ilerler, akıl da bilimsel verilere dayandığı sürece yücelir ve olgunlaşır. Fakat akıl salt bilimsel bakımdan gerekli olduğu için değil, kendi başına da önemsenir. Ancak akıl, nasıl ya da hangi amaçlarla kullanıldığı göz önünde tutularak, “olumlu” ve “olumsuz” olmak üzere ikiye ayrılır. Aklın kullanımını olumlu ve yararlı kılan öğe ise “bilgelik”tir.

Bilim varlığı bir gerçeklik olarak ele alır. Varlık alanında her durumu nedensellik ilişkisi içinde değerlendirir. Varlıkla ilgili açıklayıcı ilkeleri, bilimsel kuram ve yasaları bulmaya çalışır. Bilim bu tavrıyla doğaya, varlığa egemen olmaya, onu kontrolü altında tutmaya çalışır. Kaçınılmaz gerçek ise doğum, sınırlı yaşam ve ölüm arasında gizlidir.

Sonuç olarak,bilimsel düşünceler bilim, sanat ve nesnel gerçeğe uygun olarak, doğru sözcükler, uygun tümceler ve estetik imgelerle düzenli bir mantık zinciri içinde ortaya konulmalıdır.

*(Prof.Dr. FikriAkdeniz /Çağ Üniversitesi Rektör Yardımcısı)

KAYNAKLAR:

1.Erkan, H. ( 1998 ) Bilgi Uygarlığı İçin Yeniden Yapılanma, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.

2.Görşen N.(2003) Toplumsal konumun sanat üzerindeki etkisi (İnternetten)

3.Hoodbhoy, Pervez (1993) İslam ve Bilim,(2.Basım)Cep yayınları, İstanbul.

4.Russell, Bertrand (1994) Din ile Bilim (1994) (Türkçesi :Akşit Göktürk) Say Dağıtım Ltd.Şti,Ankara.

5. Sayılı, Aydın (1987) “Atatürk ve milli kültürümüzün temel unsurlarından bilim ile entelektüel kültür ve teknoloji” Erdem,Cilt:3,Sayı:9,609-671.

6. Sayılı, Aydın (1988)” Atatürk ve temel bilimler” Erdem,Cilt:4,Sayı:12,