Merak, bizi hayatta tutan bir dürtüdür. Çok erken yaşlardan başlayarak, gelişen bir çocukta evrimsel olarak yeni şeyleri bilme, doğayı anlama, sorgulama, öğrenme merakı görülür. Çocukta 3-6 yaşları arasında merak duygusunun arttığı bilinmektedir. Bilinmeyenler, belirsizlikler çekici gelir. Öğrenmek merak etmekle başlıyor. Bu konuda aileye büyük görevler düşer. Ebeveynler aşırı korumacı olmamalıdır. Anne ve baba fazla koruma içgüdüsü ile farkında olmadan onların gelişimlerini olumsuz etkileyebilirler. Anne baba, çocuğun kendini tanımasına ve geliştirmesine fırsat vermelidir. Böylece çocuğun özgüveni gelişir.
Okul çağına geldiğinde de kültürel gelişme süreci devreye girer. Okullar artık geleneksel bilgilerin aktarıldığı yerler yerine bilginin arandığı ve araştırıldığı yerler durumuna gelmelidir. Eğitim programlarının içeriğinde merakı besleyici iletiler yerleştirilmeli, öğrenciler yaşama hazırlanmalıdır. İlgi alanı genişledikçe merak edilenler de artacaktır. Burada öğretmene büyük görev düşer. Öğretmen, eleştirilme kaygısı taşımayan, alanındaki gelişmeleri izleyen, sınıf yönetiminde yetkin, meraka dayalı öğrenme etkinliklerini tasarlamada sıkıntı yaşamayan özelliklere sahip olmalıdır. Öğrenci merkezli eğitim-öğretim uygulaması olmalıdır. Öğrencilerin soru sormalarını sağlamak merak uyandırmanın önemli bir parçasıdır. Öğretmen, öğrencilerin meraklarını canlandırarak onları araştırmaya yönlendirmelidir. Merak öğretilebilir bir şey değildir. Merakın yeşermesini sağlayacak ortam yaratılabilir.
Bilim, araştırma tutkusuyla bilme merakının hem ürünü hem de üreticisidir. Gelişen bilim, insan için yeni merak alanları yaratır. Bilim, insanlığın ve uygarlığın bugüne ulaşmasının arkasındaki temel itici güçtür. Bizi bugünlere getiren bilme merakının arkasında ne var? Hangi düşüncelerle bugünlere ulaştık? Bilme merakı, ilerleyen süreçte toplum içinde örgütlendi, doğru bilgi edinmek için yöntem bilimsel bir yapıya, yani bilime kavuştu. Bu anlamda bilimi, merakın toplumsal örgütlenmiş biçimi, örgütlenmiş bilme tutkusu ( güçlü istek durumundaki eğilim) olarak tanımlayabiliriz.
Merak, bireyi bilgi arayışına iter. Merak genel anlamda insanoğlunu harekete geçiren bir dürtüdür. Bazı durumlarda merak karşı konulamaz bir çekiciliğe de sahip olabilir. Öte yandan, merak aynı zamanda endişe veren, rahatsız edici bir deneyim de olabilir. Bizi harekete geçiren 2 farklı merak türü var. Yaşam sürecinde öncelikle algısal merak (perceptual curiosity’) oluşur. (belirsizlik, ya da kafa karıştırıcı uyaranlar tarafından uyandırılan merak) Önceden öğrendiğimiz bir bilgiyle anlık durumu kıyaslar ve benzer sonuçlar elde etmeyi bekleriz. Diğer merak türü ise bilgisel merak (epistemic curiosity) bilgiye duyulan açlık ve daha fazlasını bilmek isteğidir.
Merak insanın içinde bulunduğu kültür değerlerinden de etkilenir. Ülkemiz bilme tutkusunu örgütleyememiş toplumlar içinde yer almaktadır. Öğrencilerde ya da yetişkinlerde ilgisizlik meraksızlığı, meraksızlık da güdülenme eksikliğini ve sonuçta dikkat yetersizliği ile birlikte
bilişsel geçitlerin kapanmasına neden olmaktadır. Okuduğunu anlamayan bir birey bilgi ve kavrama eksikliği ile sorgulamadan, ilişki kurmadan kabul yolunu seçebilir.
Bilgisizlik: İnsanların öğrenme, araştırma ya da gözlem yolu ile elde edilen gerçeklerden uzak olması durumudur. Bilgi yokluğu ya da bilgi birikiminde aşırı noksanlık olarak açıklanabilir. Bilgisiz bir insan özgüveni olmadığından mutlaka bir şeylere dayanmak ve bağlanmak gereksinimini duyar. O halde bilgi nedir?
Bilgi: Öğrenme, araştırma ya da gözlem yoluyla elde edilen gerçek ve kurallardan yararlanarak kişinin veriye yönelttiği anlamdır.
Sistematik bilgi: Olaylara ve nesnelere, geleneğin baktığından farklı bir gözle bakmaya çalışır. Bizi, bilinmeyeni yaratmaya merak etmeye ve keşfetmeye giden bir yolculuğa çıkarır. Her şeyi sorgular. İnsan kendi kendine düşünmesini de öğrenmelidir. Düşünme aklın bir işlevidir, böylece akıl edindiği bilgileri yeniden gözden geçirir ve tartışır. Okumak ve öğrenmek bir kişinin özgür iradesiyle yapabileceği şeydir. Fakat düşünmek böyle değildir. Konuya duyulan ilgi ile beslenmelidir
Ülkemizde bazı özel merak konularından kaçınma dileğiyle……
Hoşça kalın.
