Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile uluslararası düzeni alt üst eden yeni bir dönem başladı. İlişkilerin rengi değişirken 30 yıl önce demir perde ile birlikte yıkılan kutuplaşma yeniden ivme kazandı.
Kendilerini lağvetmiş olan COMECON ve Varşova Paktı yapılanmaları, halen faaliyetlerini sürdüren Batılı karşıtlarına karşı yeniden kıpırdanmaya başladı.
Batıda NATO ve AB ile devam eden kulüp içi dayanışma dışında tutulan Doğu yeniden kendi dayanışma ağlarını kurmaya zorlanmıştı. Rusya, ÇİN ve Hindistan Şanghay Beşlisi ve BRICS yapılanmalarında sınır güvenliği dayanışması, sanayileşme ve ekonomik yardımlaşma alanlarında başı çekip, saflarını almakta.
Türkiye’nin de diyalog ortaklığı içinde olduğu Şanghay Beşlisi kayda değer dokuz tam üyesi ve toplam 21 ülke ve bölgesel kuruluşu ile kurumsallaşmış durumda.
BRICS ise dünya ekonomisinin yüzde 40’ını temsil eden Çin, Rusya, Hindistan, Brezilya ve Güney Afrika gibi beş ülkenin birlikteliğidir. Türkiye’nin ilgi göstermesiyle ‘’BRICST’’ olarak yoluna devam edebileceği de konuşulmaktadır.
Görüleceği üzere BATI bir yandan daha fazla kenetlenip yeni üye devşirmeye çabalarken DOĞU da kendi diasporasıyla dirsek temasına geçmektedir. SHANGHAY ve BRICS yapılanmalarının eski VARŞOVA Paktı ve COMECON’a dönüşme ihtimali hafife alınmamalı.
G20
ABD, Kanada, Fransa, Birleşik Krallık, Almanya, İtalya ve Japonya gibi Batılı en büyük yedilinin oluşturduğu G7, demir perdenin yıkılmasından sonra aralarına Rusya’yı da alarak G8 olmuştu. Rusya, 2014’de Kırım’ı işgal edince guruptan çıkarılmış, G8 eski G7 formatına dönmüştü.
Doğu Batı kutuplaşması daha fazla görünür olurken dünyanın en büyük ekonomilerini bir araya getiren G20’de Ukrayna krizi bağlamında sıkıntılar yaşanmaya başlamış durumda.
Bu yıl Endonezya dönem başkanlığında Kasım ayında yapılacak olan G20 Liderler Zirvesine Putin’in iştiraki şimdiden tartışmalara yol açıverdi. Duyumlar, Putin’in gelmesi halinde G7 liderlerinin Zirveyi protesto edeceği yönünde. İnatlaşmanın tırmanması halinde de Rusya’nın Kırım’ı işgalinden sonra G8’den çıkarıldığı gibi Ukrayna nedeniyle de G20’den dışlanması muhtemel görünmekte olup bazı ülkeler şimdiden bu olasılığı dile getirmektedir.
Rusya’nın hariç tutulacağı bir format G20’nin sonunu getirebilir. Rusya’sız G20’ye Çin, Hindistan, Suudi Arabistan, Brezilya, Güney Afrika, Meksika ve Endonezya ve belki Türkiye’nin de sıcak bakmayabileceği tahmin edilmekte.
Ekonomik gücü ilk 20’de olmasına rağmen Rusya’nın G20 dışına itilmesi gurubun format değiştirerek dağılmasına, Rusya’ya, Şanghay Beşlisi ve BRICS’den sonra kendi G20’ni de oluştur anlamına gelecektir.
BAĞLANTISIZLAR HAREKETİ
Kutupların baskılarına boyun eğmeyen, sempati oyunlarından daralan ülkelerin 1950’lerde olduğu gibi Bağlantısızlar Hareketine meyletmesi mümkün. Her iki kutba da mesafeli duracak ülkelerin oluşturacağı Bağlantısızlar bir yerde üçüncü kutup muamelesi görecektir.
Özet olarak, trajik Ukrayna paylaşım savaşı ile ete kemiğe bürünmekte olan soğuk savaş kutuplaşmasında taraflar birbirine karşı gardını alıp, pozisyonlarını tahkim ederek kurumsallaşmayı hızlandırmakta.
Bağlantısızlar dahil kutupları oluşturacak ülkeler şimdiden bir bir kendini göstermeye başlamış olup neredeyse şimdiden listelerini yapmak mümkün görünmekte.
Unutmamalı ki küresel soğuk savaşın şiddetini belirleyecek kilit ülke Çin olacaktır. Çin’in tutumu bloklaşma çizgilerini şekillendirecek en önemli güç olarak karşımıza çıkmakta.
Ülkemizin, yeni çok kutuplu dünyada, maharetli çok gözlü diplomasi uygulaması ile stratejik önemini daha avantajlı konuma taşıması mümkün olup tercihin bu yönde gelişmesi halinde zaman geçirmeden titiz diplomatik analizler yapılmalıdır.
